Cho người thân vay tiền có nên viết giấy?

Nên, kể cả với anh chị em ruột, khi số tiền đủ lớn để mất đi thì bạn sẽ còn nghĩ tới nó. Luật không bắt vay mượn phải có giấy: Bộ luật Dân sự 2015, Điều 119, cho phép giao dịch làm bằng lời nói. Nhưng khi có chuyện, người cho vay phải chứng minh được mình đã đưa tiền và hai bên đã hẹn gì, mà lời nói thì không ai chứng được. Một tờ viết tay có hai chữ ký, cộng một lần chuyển khoản ghi rõ nội dung, là đủ dùng.

Vì sao ai cũng ngại viết

Ngại vì sợ bị hiểu là không tin nhau. Anh họ hỏi vay năm mươi triệu để sửa mái nhà trước mùa mưa, mình đưa tờ giấy ra thì nghe như đang nói "em sợ anh không trả". Cảm giác ấy có thật, và nó làm nhiều người đưa tiền xong là thôi, không ghi gì.

Chuyện tiền nong làm sứt mẻ họ hàng thường bắt đầu từ chỗ hai người nhớ khác nhau. Người đưa nhớ là cho vay, người nhận nhớ là được giúp. Một bên nhớ hẹn trả trước Tết, bên kia nhớ "khi nào có thì trả". Ba năm sau mỗi người kể một câu chuyện, và ai cũng tin mình đúng.

Tờ giấy chặn đúng chỗ đó. Nó còn giữ cho người đi vay: trả được khoản nào thì có chỗ ghi, không ai đòi lần thứ hai.

Bao nhiêu thì nên viết

Không có con số chung cho mọi nhà. Một cách tự đo: nếu khoản này mất hẳn mà bạn vẫn coi như tặng, không nhắc lại lần nào, thì khỏi viết. Năm trăm nghìn cho em họ mua vé xe về quê là loại đó. Còn nếu mất đi mà mỗi lần gặp nhau ở đám giỗ bạn lại nghĩ tới nó, thì viết.

Tờ giấy cần ghi gì

Không cần mẫu in sẵn, cũng không cần công chứng. Viết tay trên một tờ A4 là được, miễn có đủ:

• Họ tên, số căn cước và địa chỉ của hai bên.
• Số tiền, viết cả bằng số lẫn bằng chữ: 50.000.000 đồng (năm mươi triệu đồng).
• Ngày đưa tiền và cách đưa: tiền mặt, hay chuyển khoản từ tài khoản nào sang tài khoản nào.
• Hạn trả hoặc cách trả, ví dụ mỗi tháng năm triệu, bắt đầu từ ngày 10 tháng sau.
• Có lãi hay không. Không lấy lãi thì ghi thẳng ba chữ "không lấy lãi".

Cuối tờ, hai người ký và ghi rõ họ tên. Viết thành hai bản giống nhau, mỗi người giữ một. Có người chứng kiến, như bố mẹ hoặc một người anh lớn trong nhà, thì mời họ ký thêm.

Nếu có tính lãi thì nhớ một giới hạn: Điều 468 của Bộ luật Dân sự 2015 quy định lãi suất các bên tự thoả thuận không được quá 20% một năm trên khoản vay. Giữa người nhà phần lớn là không lãi, và ghi rõ điều đó trên giấy cũng tránh được chuyện về sau một bên muốn tính thêm.

Chuyển khoản là một nửa tờ giấy

Đưa tiền mặt thì tờ giấy là bằng chứng duy nhất. Chuyển khoản thì sao kê ngân hàng đã ghi sẵn ngày giờ, số tiền và tài khoản nhận. Phần còn thiếu là nội dung, nên đừng để trống ô đó. Ghi kiểu "Cho anh Hai vay sửa nhà, hẹn trả tháng 12/2027" là sau này mở ra ai cũng hiểu.

Tin nhắn cũng tính. Điều 119 coi giao dịch qua phương tiện điện tử dưới dạng thông điệp dữ liệu là giao dịch bằng văn bản, nên một tin Zalo người kia trả lời "ừ, anh vay năm mươi triệu, Tết sau trả" có giá trị hơn bạn nghĩ. Đừng xoá đoạn chat đó.

Lúc trả cũng làm y như vậy. Người trả chuyển khoản lại và ghi "Trả lần 1, còn 45 triệu". Trả tiền mặt thì người nhận viết vào mặt sau tờ giấy ngày, số tiền rồi ký tên.

Mở lời thế nào cho đỡ gợn

Khó nhất là câu đầu tiên. Vài cách đã giúp nhiều nhà nói được chuyện này:

• Nói chuyện giấy tờ lúc hai bên còn đang bàn, trước khi đưa tiền. Đưa tiền rồi mới đòi ký thì nghe như mình hối hận.
• Nhận phần lỗi về mình: "Em ghi lại để hai anh em cùng nhớ, chứ đầu em hay quên số lắm."
• Viết sẵn tờ giấy phần của mình, để người kia chỉ cần đọc lại và ký.
• Nhắc trước hạn một tuần bằng một tin nhắn nhẹ, đừng đợi quá hạn ba tháng rồi mới gọi điện.

Người thân từ chối ký cho một khoản lớn thì đó cũng là một câu trả lời. Bạn vẫn có thể giúp, nhưng giúp bằng số tiền mình chịu mất được.

Tối nay, nếu đang có một khoản cho người nhà vay mà chưa ghi gì, mở lịch sử chuyển khoản tìm ngày và số tiền, rồi nhắn cho người kia: "Em ghi lại khoản hôm trước nhé: năm mươi triệu, ngày 3/9, hẹn trả trước Tết. Anh xem đúng không." Một chữ "đúng rồi" trả lời lại đã là một dòng ghi chép.