Lần đầu đi đám giỗ nhà người yêu: mặc gì, làm gì?

Mặc quần dài, áo có tay, màu nhã như trắng, be, xanh đậm hay ghi, và đi một đôi dép hoặc giày dễ tháo vì bạn sẽ để nó ở cửa. Mang một lễ nhỏ: nải chuối, hộp bánh, gói hương hoặc túi hoa quả, đủ để đặt lên bàn thờ chứ không cần to. Tới trước giờ cúng, chào người lớn tuổi nhất trước, thắp hương khi được mời, xuống bếp phụ một tay, và ở lại dọn mâm rồi mới xin về. Phần còn lại là những chỗ hay lúng túng.

Đám giỗ khác buổi ra mắt ở một điểm: hôm đó nhà người yêu bận. Họ hàng về đông, bếp nóng từ sáng, câu chuyện xoay quanh người đã mất và những người còn sống trong họ. Bạn là khách nhỏ nhất trong nhà, và đó là vị trí dễ chịu nhất nếu biết đứng đúng chỗ.

Hỏi người yêu ba điều trước khi đi

Giỗ ai. Ông nội, bà ngoại hay một người bác mất sớm, mỗi người là một câu chuyện khác trong nhà. Biết tên và vai của người được giỗ thì lúc đứng trước bàn thờ bạn biết mình đang vái ai, và lúc ai đó kể chuyện cũ bạn không hỏi lại một câu ngớ ngẩn.

Mấy giờ cúng. Đám giỗ tính theo ngày âm lịch, và nhiều nhà ở miền Bắc có thêm lễ tiên thường vào chiều hôm trước. Có nhà cúng trưa, có nhà cúng tối. Hỏi rõ ngày nào, giờ nào, tới lúc nào thì vừa.

Nhà có lệ gì riêng không. Có nhà mọi người đều mang lễ, có nhà chỉ con cháu trong họ mới mang. Có nhà kiêng một món, có nhà để người lạ thắp hương sau cùng. Người yêu bạn biết, hoặc hỏi mẹ một câu là biết.

Mặc gì cho đúng

Đám giỗ là việc cúng người đã mất, nên trang phục nghiêng về kín và nhã. Quần dài hoặc váy quá gối, áo có tay, không hở vai, không in chữ to. Tránh màu đỏ rực và đồ ánh kim. Màu đen mặc được nhưng không cần, vì đây không phải đám tang.

Giày dép chọn loại tháo nhanh, vì nhà có bàn thờ thường để giày dép ngoài cửa. Đi tất thì tất phải sạch và không thủng: bạn sẽ đi chân trần hoặc đi tất trên nền gạch cả buổi. Tóc dài thì buộc gọn, vì sẽ có lúc cúi xuống bê mâm và đứng gần ngọn nến.

Mang gì

Lễ của khách nhỏ thường là một trong mấy thứ:

• Một nải chuối xanh hoặc một túi hoa quả còn tươi, chọn loại đặt lên đĩa được
• Một hộp bánh đậu xanh, bánh quy hoặc gói chè
• Một gói hương và bó hoa cúc hay hoa ly
• Một chai rượu, nếu người yêu nói nhà có lệ mời rượu cụ

Đưa lễ cho bố hoặc mẹ người yêu, nói một câu ngắn: "Cháu xin phép thắp nén hương cho ông". Người nhà sẽ đặt lễ lên bàn thờ. Đừng tự tay bày lên.

Tới nơi thì làm gì

Chào theo thứ tự tuổi, người lớn nhất trước. Ai bạn không biết là ai thì người yêu đứng cạnh nói nhỏ, đó là việc của họ hôm nay. Nhớ cách xưng hô người yêu dặn: bác, chú, cô, dì ở mỗi vùng chỉ những người khác nhau.

Thắp hương khi có người mời, đừng tự bước lên. Thường là một hoặc ba nén, cắm thẳng, vái ba vái, khấn thầm tên mình và mình là ai với cháu nhà này. Không biết khấn gì thì đứng lặng một lúc cũng được, không ai nghe bạn khấn.

Sau đó xuống bếp. Bạn chưa biết nấu theo kiểu nhà này thì nhận việc không cần biết: rửa rau, lau bát, bưng mâm, xếp đũa. Đừng đứng giữa bếp hỏi "có cần cháu giúp gì không" rồi đợi. Cầm lấy một chồng bát bẩn là đủ.

Lúc ngồi mâm

Đợi người lớn ngồi rồi mới ngồi, và ngồi mâm dưới, gần lối đi để còn đứng dậy lấy thêm. Đợi người lớn nhất cầm đũa rồi mới ăn. Có ai mời rượu thì bạn được nhấp môi rồi xin phép nếu không uống được hoặc phải đi xe về, câu "cháu đi xe máy, cháu xin bác" không ai giận.

Câu hỏi về bạn sẽ tới: làm ở đâu, quê ở đâu, bao giờ cưới. Trả lời ngắn, thật, rồi hỏi lại người hỏi một câu về họ. Chuyện cưới xin thì để người yêu đỡ lời, đừng tự hứa ngày.

Đừng chụp ảnh bàn thờ hay mâm cỗ để đăng mạng. Với nhiều nhà, đó là chỗ riêng.

Lúc về

Ở lại tới khi mâm dọn gần xong. Xin phép từng người lớn trước khi về, không chào chung một câu từ cửa. Hôm sau nhắn người yêu nhờ gửi lời cảm ơn bố mẹ, hoặc nếu đã có số thì tự nhắn một câu ngắn.

Tối nay, nhắn người yêu ba câu: giỗ ai, mấy giờ cúng, nhà có lệ gì cần biết. Rồi mở tủ, chọn sẵn bộ quần áo và đôi dép bạn sẽ đi.