Bà bán xôi nhớ bạn không ăn hành

Bảy giờ mười sáng, bạn dừng xe ở đầu ngõ. Chưa kịp nói gì thì bà đã gói. Xôi xéo, không hành, thêm chả. Bà đưa gói xôi, bạn đưa tờ hai mươi nghìn, bà thối lại năm nghìn bằng tờ tiền đã gấp sẵn trong lòng bàn tay.

Cả cuộc trao đổi mất mười một giây và trong đó có khoảng ba chữ. Nhưng bà nhớ bạn không ăn hành. Bà nhớ từ mùa hè năm kia.

Bạn không biết tên bà. Bà không biết tên bạn. Nếu bạn chuyển nhà tháng sau, bà sẽ thấy thiếu một người trong khoảng một tuần rồi thôi. Vậy mà sáng nào bạn cũng đi qua ba hàng xôi khác để tới đúng gánh của bà.

Loại quan hệ không có tên

Bà bán xôi. Anh bảo vệ toà nhà gật đầu với bạn mỗi sáng. Chị thu ngân siêu thị dưới nhà biết bạn hay mua sữa chua nếp cẩm. Bác xe ôm ngồi ở gốc cây, chưa chở bạn lần nào nhưng năm nào cũng chúc Tết bạn trước.

Những người này không phải bạn bè. Bạn không kể chuyện riêng với họ, không mời họ dự đám cưới, không gọi họ lúc buồn. Tiếng Việt cũng không có từ nào gọn để gọi họ. Nhưng gộp lại, họ là phần lớn những lần bạn được một người khác nhận ra trong một ngày.

Và với người sống một mình ở thành phố, nhiều hôm đó là toàn bộ.

Vì sao chúng có tác dụng

Người ta hay đo đời sống tình cảm bằng những mối quan hệ lớn: gia đình, người yêu, vài người bạn thân. Đo như vậy thì một người độc thân, xa quê, làm việc ở nhà sẽ ra kết quả rất tệ, trong khi nhiều người trong hoàn cảnh đó vẫn sống ổn.

Cái đỡ cho họ là những cuộc gặp mười một giây kia. Mỗi lần như thế nói một câu ngắn: có người ở đây biết bạn tồn tại, biết bạn thích gì, và không đòi hỏi gì ở bạn. Nhận một câu như vậy sáu lần trong ngày thì cả ngày khác hẳn.

Đó cũng là thứ biến mất nhanh nhất khi người ta chuyển sang mua hàng qua ứng dụng, làm việc ở nhà, và gọi đồ ăn thay vì xuống phố. Tiện hơn nhiều. Chỉ là hết sạch mười một giây đó.

Cái người bán hàng nhận lại

Chuyện này không một chiều. Bà bán xôi đứng từ năm giờ sáng, bán khoảng trăm gói, phần lớn khách chỉ đưa tiền và đi. Việc có mấy chục người quay lại đều đặn, và việc bà nhớ được ai không ăn hành, ai lấy nhiều ruốc, là thứ làm cái gánh ấy khác với một máy bán hàng tự động.

Ở Việt Nam, bán hàng rong và bán hàng vỉa hè vẫn giữ được kiểu quan hệ đó, trong khi nhiều nơi khác đã mất từ lâu. Nó là một tài sản chung của thành phố mà không ai ghi vào sổ sách nào.

Một thành phố dễ sống không phải thành phố nhiều tiện ích. Là thành phố mà đi hết một buổi sáng có ba người nhận ra bạn.

Giữ chúng lại thì làm gì

• Mua cùng một chỗ. Đổi hàng để rẻ hơn hai nghìn là đổi mất luôn cái phần người ta nhớ mình.
• Hỏi tên. Một lần, sau khoảng mười lần mua. "Cháu chào cô, cháu tên Tuấn." Sau câu đó thì mọi lần sau khác hẳn.
• Xuống mua thay vì đặt ứng dụng, ít nhất vài lần trong tuần. Chênh lệch chỉ là mười phút đi bộ.
• Nhớ hỏi khi người ta vắng. "Mấy hôm nay không thấy cô." Câu đó nhỏ tới mức bạn quên ngay, còn người nghe thì nhớ rất lâu.

Và chỗ giới hạn

Những mối quan hệ này giữ cho một ngày dễ thở, nhưng chúng không thay được người có mặt lúc bạn ốm. Bà bán xôi sẽ không đưa bạn đi cấp cứu. Anh bảo vệ sẽ không nghe bạn kể chuyện mất việc.

Cái đáng nói là nhiều người có hàng chục cuộc gặp mười một giây mỗi ngày và không có lấy một người để gọi lúc hai giờ sáng, rồi tưởng rằng mình vẫn ổn vì ngày nào cũng có người chào mình. Hai thứ đó không thay thế được cho nhau, và thứ dễ có hơn lại là thứ dễ làm người ta không đi tìm thứ kia.

Sáng mai vẫn cứ mua xôi ở gánh cũ. Nhưng tối nay thì nhắn cho một người.