Vì sao Việt Nam sinh nhiều con trai hơn con gái?

Theo Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 của Tổng cục Thống kê, tỉ số giới tính khi sinh ở Việt Nam là khoảng 111 bé trai trên 100 bé gái. Mức sinh học tự nhiên nằm trong khoảng 104 tới 106. Phần chênh ra là do lựa chọn giới tính trước sinh, và nó kéo dài đủ lâu để những đứa trẻ sinh ra trong giai đoạn mất cân bằng nặng nhất bây giờ đã hai mươi mấy tuổi.

Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam nhiều năm nay cảnh báo hệ quả của chuyện này ở thì tương lai: tới giữa thế kỷ, một lượng lớn nam giới đến tuổi kết hôn sẽ không tìm được bạn đời trong cùng nhóm tuổi. Cái mà các báo cáo gọi bằng cụm "dư thừa nam giới" thì ngoài đời là chuyện một người đàn ông ba mươi hai tuổi ngồi ở đám cưới bạn và nhận ra bàn mình toàn đàn ông.

Vì sao chênh lệch xảy ra

Ba điều kiện phải có cùng lúc thì mới lệch như vậy: người ta muốn có con trai, người ta sinh ít con, và người ta có cách biết giới tính thai nhi sớm. Việt Nam có cả ba. Tục thờ cúng và chuyện con trai nối dõi làm nên điều kiện thứ nhất. Mức sinh giảm mạnh làm nên điều kiện thứ hai: nhà có bốn năm con thì xác suất có con trai cao, nhà có hai con thì mỗi lần sinh là một lần đặt cược.

Siêu âm rẻ và phổ biến làm nên điều kiện thứ ba. Luật cấm thông báo giới tính thai nhi, nhưng ai từng đi khám thai đều biết câu chuyện đi vòng: "giống mẹ hay giống bố", "chuẩn bị đồ màu xanh nhé".

Chuyện này đổ xuống ai

Đổ xuống nam giới ở nông thôn và nam giới thu nhập thấp trước. Ở một thị trường mà một bên ít hơn, người bị đẩy ra rìa là người có ít thứ để đưa ra nhất: học vấn, việc làm, nhà cửa. Nghiên cứu ở Trung Quốc, nước có mức chênh còn nặng hơn, cho thấy áp lực này đẩy giá cưới hỏi lên cao và đẩy nam giới nghèo ra khỏi thị trường hôn nhân.

Phụ nữ thì đối mặt với một thứ khác, và đây là chỗ người ta hay kể sai. Ít hơn về số lượng không có nghĩa là dễ chọn hơn. Áp lực lấy chồng sớm, áp lực sinh bằng được con trai cho nhà chồng, và cả việc bị coi là nguồn tài nguyên khan hiếm — cả ba thứ đều nặng lên chứ không nhẹ đi. Tỉ số giới tính lệch ở nhiều nước còn đi kèm với nạn buôn bán phụ nữ qua biên giới.

Nó có nghĩa gì với người đang đi tìm một người

Với đàn ông: ở nhóm tuổi hai lăm tới ba lăm, số nam nhiều hơn số nữ, nên cạnh tranh là có thật. Cách phản ứng hữu ích là chuẩn bị những thứ mình kiểm soát được: nghề nghiệp, sức khoẻ, cách nói chuyện, và việc chịu khó có mặt ở những nơi gặp được người mới. Cách phản ứng vô ích là tin rằng phụ nữ "kén chọn quá" — trong một thị trường lệch, người ít hơn tự nhiên có nhiều lựa chọn hơn, đó là số học chứ không phải tính cách.

Với phụ nữ: nhiều lựa chọn hơn không đồng nghĩa với lựa chọn tốt hơn. Càng nhiều lời mời thì càng cần một bộ tiêu chí rõ ràng, và càng cần cách kiểm tra người ta là ai trước khi gặp.

Với những người làm mai, kể cả bọn mình: con số này là lý do tỉ lệ nam trên nữ trong một nhóm phải được giữ dưới một ngưỡng. Nhận nam vào quá nhiều thì nhóm thành một hàng chờ, và người chịu thiệt đầu tiên chính là những người nam đã ở trong.

Việc làm được: nếu nhà bạn đang có người mang thai và có ai đó bắt đầu câu chuyện "phải có thằng cu", hãy là người nói câu ngược lại ở bàn ăn hôm đó. Tỉ số giới tính khi sinh là tổng của vài triệu quyết định trong những bữa cơm như vậy.