Xe cấp cứu miễn phí: khi nào gọi, khi nào gọi 115?

Gọi 115 khi người bệnh đang nguy kịch ngay lúc này: bất tỉnh, khó thở, đau thắt ngực, méo miệng và yếu nửa người, chảy máu không cầm được. Nhóm xe cấp cứu miễn phí hợp với những chuyến còn lại: đưa người bệnh nặng từ viện về nhà, chuyển viện, chở người nằm liệt đi tái khám, đưa người đã mất về quê. Số của một nhóm như thế nên nằm sẵn trong máy từ trước, vì lúc cần thì không ai còn đầu óc để đi tìm.

Những nhóm này thường chở ai

Ở nhiều tỉnh thành có những đội xe cứu thương do người dân tự góp tiền mua xe, tự đổ xăng và thay nhau lái, hay được gọi là xe 0 đồng. Phần lớn chuyến của họ là những chuyến dài và chậm: một ông cụ ở khoa ung bướu được gia đình xin về, phải nằm cáng và thở bình oxy suốt đường về huyện; một người vừa mổ cần xuống bốn tầng cầu thang khu tập thể để đi cắt chỉ; một nhà ở quê không có tiền thuê xe đưa người thân về sau tai nạn.

Xe thuê ngoài cho những chuyến như thế tính theo cây số. Với nhà khá giả đó là một khoản lớn, còn với nhà nghèo đó là khoản phải đi vay giữa lúc đang lo viện phí. Các nhóm này đứng vào đúng chỗ ấy.

Khi nào gọi 115 trước

Xe của các nhóm tình nguyện thường chỉ có tài xế và một người phụ, ít khi có bác sĩ đi cùng. Họ chở giỏi, thuộc đường, nhưng không làm được việc của một kíp cấp cứu giữa đường. Người đang co giật, môi tím tái, ngã đập đầu rồi lơ mơ, hay đau ngực vã mồ hôi thì gọi 115. Gọi rồi mà xe lâu tới, bạn vẫn có thể gọi thêm nhóm quen để hỏi có ai đang ở gần không. Nhưng đừng đảo thứ tự hai cuộc gọi ấy.

Tìm số khi chưa cần

Chỗ chắc nhất là bệnh viện. Bệnh viện lớn có phòng công tác xã hội, và người ở đó biết nhóm nào đang chạy ở tỉnh mình, nhóm nào chỉ chạy nội thành, nhóm nào nhận chuyến đi xa. Ở cổng các viện lớn, số điện thoại của các nhóm hay được dán trên cột điện hoặc tấm biển gần bãi gửi xe. Lẫn vào đó có cả số của xe tư nhân, nên hỏi lại điều dưỡng ở khoa cho chắc.

Ở quê thì hỏi ủy ban xã hay hội chữ thập đỏ: có nơi một nhóm thiện nguyện trong vùng giữ một chiếc xe và cả xã đều biết số. Lưu số với một cái tên dễ tìm, kiểu "Xe cấp cứu 0đ Nghệ An", và ghi luôn vào phần ghi chú vùng họ chạy.

Lúc gọi thì nói gì

Người nghe máy cần đủ thông tin để biết mình có đi được không và phải mang theo gì. Nói theo thứ tự này:

• Người bệnh đang ở đâu và cần về đâu: tên viện, tên khoa, số giường, và địa chỉ đầy đủ ở đầu kia, kể cả tên thôn.
• Tình trạng lúc này: nằm hay ngồi được, có đang thở oxy, có dây truyền hay ống dẫn lưu không.
• Người bệnh nặng chừng bao nhiêu cân, và lối ra có thang máy không. Một người tám mươi cân ở tầng năm nhà không thang máy cần ba người thay nhau khiêng cáng.
• Đã có giấy ra viện hay giấy chuyển viện chưa. Chưa có thì xe tới cũng phải nằm chờ.
• Số của người nhà sẽ ngồi theo xe, và số của người đứng đón ở đầu kia.

Nhóm báo đang hết xe thì cảm ơn rồi hỏi họ có biết nhóm nào khác. Các nhóm thường quen nhau và hay chuyển chuyến cho nhau.

Chuyện tiền

Trước khi người bệnh lên xe, hỏi thẳng một câu: "Chuyến này nhà em có phải trả khoản nào không anh?" Hỏi thế không thất lễ. Có xe tư nhân đỗ chờ ở cổng viện cũng xưng là xe từ thiện, tới nơi mới đòi tiền, và lúc ấy gia đình chẳng còn sức đâu mà cãi.

Nhóm thật thường không cầm tiền tay của người được chở. Muốn đáp lại thì hỏi họ có tài khoản quỹ công khai không rồi chuyển vào đó, hoặc viết vài dòng trên trang của nhóm, ghi rõ ngày và tuyến đường đã chở. Những dòng như thế giúp nhóm xin được tiền xăng cho chuyến sau, vì người góp tiền muốn thấy chuyến xe có thật.

Muốn góp tay

Không biết lái xe cứu thương vẫn giúp được. Nhóm nào cũng thiếu người trực điện thoại ban đêm, người đi kèm để cùng khiêng cáng, người ở đầu kia ra đón khi xe về tới làng. Có xe bảy chỗ thì có nhóm nhận thêm người chở bệnh nhân đi tái khám, loại ngồi được. Nhắn cho nhóm gần nhà một tin, nói rõ bạn rảnh vào khung giờ nào trong tuần, để họ gọi đúng lúc.

Việc làm được tối nay: tìm trang của một nhóm xe cấp cứu miễn phí ở tỉnh bố mẹ bạn đang sống, lưu số kèm vùng họ chạy, rồi gửi số ấy vào nhóm chat của gia đình. Nhắn thêm một dòng cho bố mẹ: cấp cứu thì gọi 115 trước, số này để dành cho những chuyến về nhà.