Vợ chồng nên giữ tiền chung hay tiền riêng?

Cách trụ được lâu nhất, và cũng là cách ít gây cãi nhau nhất, là ba túi: một túi chung cho mọi chi phí nuôi cái nhà này, và hai túi riêng mà không ai phải giải trình với ai. Phần góp vào túi chung tính theo tỉ lệ thu nhập, không chia đôi. Về mặt pháp luật thì mặc định đã là chung rồi: lương và thu nhập hai người làm ra trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung của vợ chồng, kể cả khi tiền ấy nằm trong tài khoản đứng tên một người.

Luật nói gì, để khỏi mất công tranh cãi

Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đặt mặc định là chế độ tài sản chung: những gì vợ chồng làm ra trong thời kỳ hôn nhân, kể cả hoa lợi và lợi tức phát sinh từ tài sản riêng, đều là của chung, và hai người bình đẳng trong việc tạo lập cũng như định đoạt. Luật cũng ghi rõ lao động trong gia đình được tính như lao động có thu nhập - câu ấy quan trọng với người ở nhà chăm con.

Nếu hai người muốn khác đi thì luật cho phép thoả thuận về chế độ tài sản, nhưng có hai điều kiện dễ bị bỏ qua: thoả thuận phải lập trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Ký sau đám cưới thì không còn là thoả thuận xác lập chế độ tài sản nữa. Chuyện này đáng biết với người sắp cưới mà một bên đã có nhà, có cổ phần công ty, hoặc có con riêng.

Phần còn lại của bài không phải chuyện luật. Nó là chuyện hai người sống với nhau thế nào cho đỡ mệt, và ở đó không có điều khoản nào cả.

Ba cách hay gặp, và cái giá của từng cách

Cách thứ nhất, một người giữ hết. Vẫn phổ biến, thường là vợ giữ. Ưu điểm là gọn và nhìn được tổng thể. Cái giá là người không giữ dần thành người đi xin, và tới lúc muốn mua một món cho riêng mình thì phải giải thích - nên người ta bắt đầu giấu. Gần như nhà nào theo cách này lâu năm cũng có một khoản quỹ đen nhỏ ở đâu đó, và nó sinh ra từ chính cái cảm giác phải xin ấy.

Cách thứ hai, chia đôi cứng mọi khoản. Nghe công bằng, nhưng nó công bằng với hai người thu nhập bằng nhau và bất công ngay khi lệch. Người kiếm mười hai triệu góp tám triệu thì còn bốn; người kiếm ba mươi triệu góp tám triệu thì còn hai mươi hai. Hai người sống trong cùng một căn nhà mà một người không bao giờ dám đi khám răng.

Cách thứ ba, ba túi. Túi chung nhận một tỉ lệ cố định từ thu nhập mỗi người; túi riêng là phần còn lại, không ai hỏi. Cách này giữ được cả hai thứ: cái nhà được nuôi đàng hoàng, và mỗi người vẫn có tiền để tiêu mà không phải trình bày.

Góp theo tỉ lệ, tính trong năm phút

Cộng chi phí chung mỗi tháng: tiền nhà, điện nước, ăn uống, học của con, xăng xe, một khoản tiết kiệm chung. Giả sử ra mười sáu triệu. Chồng kiếm hai mươi triệu, vợ mười hai, tổng ba mươi hai. Vậy chồng góp 20/32 của mười sáu triệu, tức mười triệu; vợ góp 12/32, tức sáu triệu. Mỗi người còn lại đúng một nửa thu nhập của mình để tiêu riêng và tiết kiệm riêng.

Mở một tài khoản đứng tên chung hoặc một tài khoản riêng chỉ dùng cho túi chung, đặt lệnh chuyển tự động vào ngày lương về. Tự động là chi tiết quan trọng nhất trong cả bài: chuyển tay thì tháng nào cũng có một cuộc nhắc nhở, và nhắc nhở về tiền là thứ mòn dần tình cảm nhanh hơn cả thiếu tiền.

Tính lại tỉ lệ mỗi năm một lần, hoặc khi một người đổi việc. Đừng tính lại mỗi tháng.

Ngưỡng phải báo nhau

Đặt một con số, ví dụ năm triệu: dưới ngưỡng thì tiêu từ túi riêng, không phải hỏi ai; trên ngưỡng thì báo trước, kể cả khi tiêu bằng tiền riêng. Con số cụ thể là bao nhiêu không quan trọng bằng việc có một con số. Không có nó thì mỗi lần mua một món hơi lớn lại phải đoán xem lần này có phải chuyện to không.

Ngưỡng này áp dụng cho cả việc cho vay. Cho em trai vay hai mươi triệu là chuyện phải nói trước, dù tiền lấy từ túi riêng, vì khoản cho vay trong nhà rất hay biến thành khoản tặng.

Tiền biếu bố mẹ hai bên

Đây là chỗ cãi nhau nhiều nhất, nhiều hơn cả chuyện mua nhà, vì nó lặp lại hằng tháng và vì nó không bao giờ chỉ là chuyện tiền. Cách gọn nhất: đặt một khoản cố định bằng nhau cho hai bên, lấy từ túi chung, chuyển tự động. Ai muốn biếu thêm thì lấy từ túi riêng của mình và không phải xin phép.

Bằng nhau ở đây không phải vì hai bên cần như nhau - bên nào ốm đau hay khó khăn hơn thì bàn riêng - mà vì nó cắt đứt cái phép so sánh ngầm đang chạy trong đầu cả hai người. Khi khoản cố định đã bằng nhau rồi, mọi khoản chênh lệch sau đó không còn nghĩa là "nhà anh được quý hơn nhà em".

Khi một người nghỉ việc để chăm con

Đây là lúc mọi công thức tỉ lệ sập, và là lúc cần nói rõ nhất. Người không có thu nhập vẫn phải có túi riêng, và số tiền vào túi ấy phải được chuyển tự động như một khoản chi của nhà, không phải xin từng lần. Không có nó thì người ở nhà chăm con dần mất luôn cả khả năng mua một cái áo mà không phải giải thích.

Đồng thời, đừng để cả hai khoản tiết kiệm đứng tên một người. Nếu một người tạm dừng đi làm, việc tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cho họ là một khoản nhỏ mỗi tháng nhưng là thứ duy nhất còn lại của họ sau mười năm ở nhà.

Việc làm được tối nay, mất bốn mươi phút: mỗi người viết ra thu nhập thật của mình, rồi cùng liệt kê chi phí chung mỗi tháng. Chia ra tỉ lệ, đặt lệnh chuyển tự động vào ngày lương về, và chốt một con số làm ngưỡng phải báo nhau. Ba việc đó xong là xong phần khó; phần còn lại chỉ là giữ cho nó chạy.