Sinh con năm nào, và ai được quyết?

Hai vợ chồng quyết, và quyết ngang nhau. Khoản 1 Điều 13 Luật Dân số 2025, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, ghi mỗi cá nhân, cặp vợ chồng quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh trên cơ sở bình đẳng. Ông bà hai bên không có tên trong điều luật ấy. Còn năm nào thì xét bốn thứ theo thứ tự: sức khoẻ của người mang thai, sáu tháng nghỉ sinh, tiền của năm đầu, rồi mới tới tuổi con giáp.

Luật viết gì về chuyện này

Điều 13 kể ra luôn những thứ để cân: lứa tuổi, tình trạng sức khoẻ, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và việc nuôi dạy con. Trong danh sách không có năm đẹp, không có tuổi hợp bố mẹ. Xem tuổi thì luật không cấm, và cũng không nhắc tới.

Có một thứ luật cấm hẳn: chọn trai hay gái. Khoản 3 Điều 6 cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức. Nên câu "năm nay sinh thì dễ được con trai" là câu duy nhất trong cả cuộc bàn bạc mà bạn có thể gạt đi không cần giải thích.

Bốn thứ để xét, theo thứ tự

• Sức khoẻ của người mang thai. Đi khám trước khi tính tháng. Một đợt điều trị đang dở, một ca mổ vừa xong, hay lần sinh trước còn gần quá đều là lý do để lùi, và bác sĩ nói câu này thì cả nhà dễ nghe hơn vợ nói.
• Sáu tháng nghỉ sinh rơi vào đâu. Lao động nữ được nghỉ thai sản 6 tháng. Sinh con thứ hai thì từ 1/7/2026 là 7 tháng theo Điều 14, và bố được nghỉ 10 ngày làm việc. Đặt sáu tháng ấy lên lịch công việc của cả hai người: nó có trùng mùa quyết toán, kỳ thi nâng bậc, hay đợt công tác xa của chồng không.
• Tiền của năm đầu. Viện phí lúc sinh, bỉm sữa, và khoản lớn nhất là ai trông con từ tháng thứ bảy khi mẹ đi làm lại: bà lên ở cùng, thuê người, hay gửi nhóm trẻ.
• Tuổi con giáp và khoảng cách với đứa lớn. Xếp cuối vì nó là thứ duy nhất trong bốn thứ mà chọn sai cũng không ai phải vào viện hay vay tiền.

Muốn chọn năm thì tính từ ngày Tết, đừng tính từ tháng Một

Tuổi con giáp đổi vào mùng Một Tết. Năm Đinh Mùi bắt đầu ngày 6 tháng 2 năm 2027 và hết ngày 25 tháng 1 năm 2028. Đứa trẻ sinh ngày 20 tháng 1 năm 2027 vẫn là tuổi Ngọ, dù giấy khai sinh ghi 2027.

Thai kỳ dài chừng chín tháng mười ngày, nên chọn năm sinh thật ra là chọn tháng thụ thai. Có thai trong tháng Mười này thì con ra đời khoảng tháng Bảy năm sau, tuổi Mùi. Nhà nào nhất định đợi tuổi Thân thì phải lùi tới khoảng tháng Năm năm 2027 mới bắt đầu, tức là thêm bảy tháng chờ, cộng với số tháng không ai nói trước được vì thai không đến theo lịch.

Còn một thứ ít nhà tính: trường học xếp lớp theo năm dương lịch. Trẻ sinh tháng Một và trẻ sinh tháng Mười Hai cùng năm vào lớp Một cùng một ngày, đứa lớn hơn đứa kia gần một tuổi. Và năm nào được coi là năm đẹp thì nhiều nhà cùng chọn, sáu năm sau lớp Một năm ấy đông hơn các năm bên cạnh.

Ông bà được hỏi, không được bỏ phiếu

Bố mẹ hai bên thường có ý rất rõ: sinh sớm đi cho ông bà còn khoẻ mà bế, hoặc đợi sang năm cho hợp tuổi bố. Ý đầu đáng nghe thật. Nếu kế hoạch trông con của bạn dựa vào bà nội sáu mươi tám tuổi thì sức của bà là một dữ kiện, và bà là người biết rõ nhất.

Nên tách hai việc. Hỏi ông bà về phần ông bà góp: bà lên được mấy tháng, ở phòng nào, có muốn trông cả ngày không. Còn năm nào và mấy đứa thì hai vợ chồng chốt xong rồi mới báo. Và giống mọi chuyện khó nói khác trong nhà, con ruột báo với bố mẹ ruột.

Khi hai vợ chồng lệch nhau

Bình đẳng nghĩa là không ai quyết thay ai, nên một người chưa sẵn sàng thì câu trả lời của năm nay là chưa. Một đứa trẻ cần cả hai người gật. Nhưng "chưa" thì phải kèm một điều kiện kiểm được, nếu không nó thành "không" mà chẳng ai dám nói ra.

• "Đợi ổn định đã" đổi thành "đợi trả xong khoản vay mua xe, còn mười một tháng".
• "Em chưa sẵn sàng" đổi thành "em muốn xong đợt xét hợp đồng tháng Ba rồi tính".
• "Anh sợ không lo nổi" đổi thành một con số tiết kiệm cụ thể mà tới đó thì anh hết sợ.
• Nếu một người thật sự không muốn có con, hoặc không muốn thêm đứa nữa, thì nói đúng câu đó. Đây là chuyện khác hẳn chuyện chọn năm, và để càng lâu càng khó nói.

Việc làm được tối nay: mỗi người lấy một tờ giấy, tự viết ba dòng rồi mới đưa cho nhau. Tháng và năm mình muốn con ra đời. Một điều kiện phải xong trước lúc đó. Ai trông con từ tháng thứ bảy. Hai tờ giống nhau thì đặt lịch khám sức khoẻ trong tháng này. Hai tờ khác nhau thì bạn vừa biết chính xác mình cần nói chuyện về dòng nào.