Hai người khác tôn giáo có cưới nhau được không?

Được. Luật Hôn nhân và gia đình không đặt điều kiện nào về tôn giáo: hai người đủ tuổi, tự nguyện, không thuộc các trường hợp bị cấm là ra phường đăng ký được, không ai hỏi bạn theo đạo gì. Phần khó nằm ở chỗ khác - ở lễ cưới, ở chuyện con cái theo đạo nào, và ở cái bàn thờ trong nhà mười năm sau. Ba chuyện đó không có luật nào giải quyết hộ, nên hai người phải tự nói với nhau trước khi cưới.

Phần giấy tờ là phần dễ nhất

Đăng ký kết hôn làm ở uỷ ban nhân dân cấp xã, phường nơi một trong hai người cư trú. Hồ sơ gồm tờ khai theo mẫu và giấy xác nhận tình trạng hôn nhân; hai người cùng có mặt để ký. Không có dòng nào trong tờ khai hỏi về tôn giáo, và cán bộ hộ tịch không có quyền hỏi thêm điều kiện nào ngoài những gì luật ghi.

Nói cách khác: về mặt pháp luật, hai người đã cưới được từ trước khi cuộc trò chuyện khó khăn với gia đình bắt đầu. Điều đó đáng nhớ trong những lúc mệt, vì phần lớn áp lực mà hai người chịu không tới từ nhà nước.

Nếu một người là người Công giáo

Đây là trường hợp hay gặp nhất ở Việt Nam, và cũng là trường hợp có sẵn một con đường rõ ràng nhất. Hội Thánh Công giáo gọi việc một người đã rửa tội cưới người chưa rửa tội là "khác đạo", và việc này cần một phép chuẩn của đấng bản quyền - thường là toà giám mục của giáo phận, xin qua cha xứ. Xin phép chuẩn là việc bình thường, làm hằng tuần ở các giáo xứ, không phải chuyện đặc cách.

Điều nhiều người hiểu nhầm: không bắt buộc bên không có đạo phải theo đạo. Người xin phép chuẩn là bên Công giáo, và điều bên ấy cam kết là giữ đức tin của mình và cố gắng cho con cái được rửa tội, giáo dục trong đạo. Bên kia không phải hứa gì, chỉ cần được cho biết về lời cam kết ấy - nghĩa là bạn phải biết người mình sắp cưới đã hứa điều gì, để không bị bất ngờ vào ngày đứa con đầu chào đời.

Việc phải làm trước là khoá giáo lý hôn nhân ở giáo xứ. Lịch tuỳ nơi, thường vài buổi tối hoặc sáng chủ nhật trong khoảng hai, ba tháng, và nhiều giáo xứ mời cả hai người cùng học dù chỉ một người có đạo. Đi học sớm: hai tháng trước ngày cưới mới hỏi cha xứ là kiểu chạy nước rút không cần thiết. Thủ tục và thời gian chờ mỗi giáo phận một khác, nên câu hỏi đầu tiên nên hỏi là hỏi cha xứ nơi bên Công giáo sinh hoạt, chứ không phải hỏi trên mạng.

Nếu một người theo đạo Phật, hoặc chỉ thờ cúng ông bà

Phật giáo không đặt ràng buộc nào lên việc cưới người ngoài đạo. Lễ hằng thuận ở chùa là một nghi lễ chúc phúc, tổ chức được hay không là do chùa và do hai gia đình muốn, chứ không phải điều kiện để cuộc hôn nhân thành.

Phần lớn gia đình Việt Nam không tự nhận theo tôn giáo nào mà thờ cúng ông bà. Đó không phải là "không có gì": nó có ngày giỗ, có mâm cơm, có nén hương, và có một cái bàn thờ phải đặt ở đâu đó trong căn nhà mà hai người sắp dọn vào. Chuyện này cụ thể hơn mọi câu hỏi trừu tượng về đức tin, nên nói thẳng vào nó thì dễ hơn.

Về phía Công giáo, việc thắp hương và giỗ chạp không còn bị coi là điều cấm từ thông cáo năm 1965 của các giám mục Việt Nam, vốn phân biệt giữa lòng tôn kính tổ tiên và việc thờ phượng. Nhiều nhà Công giáo Việt Nam vẫn có bàn thờ gia tiên, đặt thấp hơn bàn thờ Chúa. Chi tiết này đáng biết, vì nó tháo được đúng nỗi lo hay khiến bố mẹ bên lương phản đối nhất: "lấy nó rồi thì ai hương khói cho tao."

Bốn câu nên trả lời trước khi cưới

Không cần trả lời hết trong một tối, nhưng cần trả lời trước chứ không phải sau. Câu nào cũng phải ra một việc cụ thể, không dừng ở "rồi tính sau".

• Lễ cưới làm ở đâu và theo nghi thức nào. Làm cả hai được không, và nếu làm cả hai thì cách nhau mấy ngày, ai đi dự cái nào. Đây là câu dễ nhất, và trả lời nó sớm giúp hai bên họ hàng đỡ đồn đoán.
• Con theo đạo nào, ai đưa con đi lễ hay đi chùa, và nếu lớn lên con chọn khác thì hai người phản ứng thế nào. Cãi nhau về câu này lúc con bảy tuổi thì đắt hơn nhiều.
• Bàn thờ trong nhà: có mấy cái, đặt ở đâu, ngày giỗ bên nào ai lo. Vẽ thẳng lên sơ đồ căn nhà nếu cần.
• Ngày lễ trong năm: Giáng sinh, Phục sinh, rằm tháng Bảy, giỗ tổ, Tết. Ngày nào bắt buộc có mặt ở nhà bên nào. Hai vợ chồng chỉ có một quỹ ngày nghỉ, và cái quỹ đó là thứ cãi nhau nhiều hơn cả đức tin.

Khi gia đình phản đối

Điều bố mẹ nói ra thường là "khác đạo khó lắm". Điều họ sợ thật sự thì cụ thể hơn: sợ mất một đứa con vào một bên khác, sợ không ai lo hương khói, sợ con gái đi lấy chồng rồi phải sống theo luật một nhà mà mình không hiểu. Trả lời nỗi sợ cụ thể thì được, tranh luận về tôn giáo thì không bao giờ được.

Cách hiệu quả nhất, và cũng chậm nhất, là để hai bên gặp nhau trước khi bàn tới chuyện lễ. Một bữa cơm, một lần đi đám giỗ, một lần cùng dự lễ Giáng sinh với tư cách khách. Người ta bớt sợ một thứ sau khi đã ngồi trong đó một lần.

Và đừng để một người đứng ra chịu trận cho cả hai. Việc thuyết phục bố mẹ bên nào là việc của người con bên ấy: bạn nói với bố mẹ bạn, người kia nói với bố mẹ họ. Hai đứa con cùng nói với nhà mình thì mỗi nhà nghe một giọng quen; để người ngoài đứng ra trình bày thì y như đi xin phép.

Việc làm được tuần này: mỗi người viết riêng câu trả lời của mình cho bốn câu ở trên, rồi đổi giấy cho nhau. Chỗ nào hai tờ giấy giống nhau thì bỏ qua, chỉ ngồi nói về những dòng khác nhau. Nếu một người Công giáo thì thêm một việc nữa: nhắn hỏi cha xứ tuần sau về lịch khoá giáo lý hôn nhân, vì đó là thứ tính bằng tháng.