Đi xe buýt nên nhường ghế cho ai và nhường thế nào?

Nhường cho người già, phụ nữ mang thai, người khuyết tật, người bế con nhỏ, và bất kỳ ai trông đứng không vững khi xe phanh. Đó cũng là những người được vẽ trên miếng dán ở dãy ghế ưu tiên, thường nằm gần cửa lên. Cách nhường đỡ ngượng nhất cho cả hai bên: đứng hẳn dậy, nói "bác ngồi đây ạ", rồi bước ra nắm tay vịn ở chỗ khác.

Vì sao đứng dậy trước rồi mới nói

Ngồi nguyên trên ghế mà hỏi "bác có ngồi không ạ" là đẩy quyết định sang người kia. Người lớn tuổi quen khách sáo, nghe hỏi vậy thì dễ đáp "thôi cháu cứ ngồi", và hai người kẹt trong một màn mời qua mời lại giữa xe đông. Ghế đã trống thì khác: họ chỉ còn việc ngồi xuống.

Bước ra xa một hai bước cũng có lý do. Bạn đứng ngay cạnh cái ghế vừa nhường thì người ngồi thấy mình mắc nợ suốt quãng đường, cứ phải ngẩng lên cảm ơn thêm. Ra nắm cái vòng treo ở giữa xe, đeo ba lô ngược ra trước ngực cho đỡ vướng lối đi, và chuyện coi như xong.

Khi người ta từ chối

Có người từ chối thật. Họ xuống ở điểm kế tiếp, hoặc đau khớp gối nên ngồi xuống đứng lên còn khổ hơn đứng yên. Mời một lần, thêm một câu "cháu sắp xuống rồi ạ" nếu muốn, rồi thôi. Cứ để cái ghế trống đó một lúc, ai cần sẽ ngồi. Một hai điểm dừng sau vẫn không ai ngồi thì bạn ngồi lại, chẳng ai chấm điểm chuyện ấy.

Người trẻ ngồi ghế ưu tiên chưa chắc là vô ý

Thai ba tháng đầu chưa lộ bụng nhưng lại là quãng nhiều người nghén nặng, xe lắc một đoạn là chóng mặt. Người mới mổ ruột thừa hai tuần, người thoát vị đĩa đệm, người vừa tan ca đêm mười hai tiếng trông đều giống một thanh niên khoẻ mạnh đang bấm điện thoại. Nên việc của bạn là lo cái ghế của mình. Chụp ảnh một người lạ đang ngồi rồi đăng lên mạng kèm lời trách là phạt người ta khi chưa biết chuyện gì.

Lên xe lúc vắng mà ngồi vào ghế ưu tiên thì được, ghế trống để không cũng phí. Chỉ cần nhớ mình đang ngồi nhờ: mỗi lần xe vào điểm dừng, ngẩng lên nhìn cửa lên một lần.

Khi chính bạn cần ngồi

Hỏi thẳng, và hỏi một người cụ thể. Nói vào khoảng không "có ai nhường ghế không ạ" thì cả xe cùng chờ người khác đứng lên. Chọn một người ngồi gần, nhìn vào họ: "Em đang có bầu, anh cho em xin cái ghế được không ạ." Người được hỏi đích danh thường đứng dậy ngay, có khi còn ngượng vì nãy giờ không để ý. Ngại mở lời thì nhờ phụ xe. Ở những tuyến còn phụ xe, sắp chỗ cho khách là việc họ làm cả ngày.

Còn khi được nhường mà bạn thấy mình chưa già tới mức ấy: đứng được thì cười, nói "cảm ơn em, chị đứng được", thế là đủ. Đang mỏi thật thì ngồi xuống. Nhận một cái ghế không làm ai già thêm, và người vừa đứng dậy cũng đỡ phải đứng chơ vơ cạnh một cái ghế trống.

Mấy việc nhỏ quanh cái ghế

• Ba lô, túi xách để trên đùi hoặc dưới chân. Năm rưỡi chiều, cái túi chiếm ghế bên cạnh là một người phải đứng.
• Ngồi ghế phía ngoài mà ghế trong còn trống thì dịch hẳn vào trong, đừng bắt người ta lách qua đầu gối mình.
• Đang ngồi mà chưa tiện đứng dậy, ví dụ đang bế con, thì cầm hộ cái làn hay cái ba lô cho người đứng cạnh. Hai tay họ rảnh ra để bám tay vịn.
• Đeo tai nghe thì để hở một bên lúc xe vào điểm dừng, để còn nghe được tiếng ai đó xin ghế.

Việc làm được tối nay: trên chuyến xe về, mỗi lần xe vào điểm dừng thì úp điện thoại xuống đùi và nhìn ra cửa lên cho tới khi xe lăn bánh. Tối nay không đi xe buýt thì làm đúng việc ấy ở hàng ghế chờ phòng khám hay băng ghế trước quầy giao dịch ngân hàng. Chỗ nào ghế ít hơn người thì chỗ đó dùng được.